Znajdujesz się: Strona główna » O firmie » Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe

Rynek węgla w Polsce

Węgiel jest głównym surowcem wykorzystywanym w Polsce do produkcji energii elektrycznej. Według danych PSE w 2016 produkcja energii elektrycznej ogółem wyniosła 162 626 GWh, z czego 81 348 GWh (50%) wytworzono w elektrowniach na węgiel kamienny a 51 204 GWh (32%) w elektrowniach na węgiel brunatny. Pozostałe 30 074 GWh (18%) przypadło na elektrownie przemysłowe, wiatrowe, gazowe oraz wodne.

Struktura paliw wykorzystywanych do produkcji energii elektrycznej w Polsce w 2016 [GWh]

 Struktura_paliw_PL.png

Źródło: PSE SA, www.pse.pl

W 2016 produkcja energii elektrycznej w elektrowniach krajowych była wyższa o 0,53% w stosunku do wielkości produkcji w 2015. Największy wzrost produkcji energii zanotowano w elektrowniach gazowych, było to aż o 37,7%. Wzrost produkcji dotyczy również elektrownie wiatrowych, dynamika wyniosła ok. 15,7%. Największy spadek produkcji energii elektrycznej przypadł na elektrownie na węgiel brunatny i wyniósł 4,41%.

Roczna dynamika zużycia paliw wykorzystywanych do produkcji energii elektrycznej w Polsce w 2016

Roczna_dynamika_zu__ycia_paliw.png

Źródło: PSE SA, www.pse.pl

Pomimo pozytywnej dynamiki produkcji energii w latach 2015-2016 (3,85%), popytu na węgiel zmniejszył się o około (4,27%) czego powodem jest wdrażanie pakietu klimatycznego, ograniczanie emisji CO2 oraz rozwój Odnawialnych Źródeł Energii (OZE). Celem polityki klimatycznej dla Unii Europejskiej jest program „3 x 20”, tzn. redukcja ilościowa emisji gazów cieplarnianych do 2020 roku w odniesieniu do poziomów z 1990 roku. Taki cel wyznaczony przez UE wymusił na Polsce prowadzenie inwestycji w modernizację infrastruktury energetycznej. Poprawa efektywności energetycznej jest osiągana poprzez inwestycje w nowe elektrownie lub modernizację bloków, inwestycję w sieć dystrybucyjną oraz w redukcję zużycia końcowego, w tym szczytowego.
Innym, ważnym czynnikiem wpływającym na poziom wykorzystania węgla do produkcji energii elektrycznej jest również spadek energochłonności, która jest powodowana efektem przechodzenia gospodarki w kierunku gospodarki opartej na usługach, ale również jest to spowodowane mniejszym zużyciem energii przez gospodarstwa domowe.

Średnia cena kontraktów typu BASE na TGE S.A. – [PLN/MWh]

srednia_cena_kontraktow_typu_BASE.png

Źródło: TGE SA

W wyniku podaży taniej energii z innych krajów Europy, Polska pierwszy raz od 2003 roku stała się importerem energii elektrycznej netto. W 2015 r. Polska wyeksportowała około 0,33 TWh. W 2016 r. saldo wymiany zagranicznej było już na korzyść importu energii elektrycznej, który wyniósł 1,99 TWh.
Wyższy poziom importu oznacza spadek ilości energii elektrycznej produkowanej w kraju, a tym samym obniżone zapotrzebowanie na paliwo, w tym na węgiel.

Produkcja oraz sprzedaż węgla energetycznego w Polsce

Polska jest liczącym się producentem węgla kamiennego na świecie oraz największym w Unii Europejskiej. W ostatnich latach zauważalny jest jednak silny trend spadkowy. Spadek produkcji węgla energetycznego w Polsce jest spowodowany restrukturyzacją górnictwa węgla kamiennego, która była prowadzona w latach 1998 – 2006. Program restrukturyzacji obejmował ograniczenie zdolności produkcyjnych kopalń, oddłużanie i ograniczanie zatrudnienia w zakładach górniczych. W efekcie spowodowało to zmniejszenie produkcji, a w dalszej perspektywie, w wyniku częściowego przestawienia się gospodarki na inne źródła energii również popytu na węgiel energetyczny.
Trend spadkowy w sprzedaży węgla chwilo wyhamował około 2009 roku. W 2011 roku sprzedaż węgla energetycznego w kraju była wyższa niż jego produkcja, co doprowadziło do nagłego wzrostu cen węgla na rynkach. Sytuacja ta zachęciła krajowe kopalnie do zwiększenia produkcji. Jednak taka polityka szybko doprowadziła do wystąpienia nadpodaży węgla, co od początku 2012 roku spowodowało nagły przyrost stanu zapasów (zauważalny głównie w kopalniach śląskich), a jednocześnie miało wpływ na spadek ceny węgla energetycznego. W efekcie nastąpił spadek produkcji oraz sprzedaży, który rozpoczął się w roku 2013 i trwa do dziś. Wpływ na taką sytuację mają również warunki atmosferyczne, a w szczególności ciepłe zimy w 2013 oraz 2014 r. Od grudnia 2005 roku do grudnia 2016 r. produkcja węgla energetycznego zmniejszyła się o 30%. Sprzedaż węgla energetycznego w tym samym okresie spadła o około 28%.
Na koniec 2016 r. stan zapasów węgla wynosił 2,5 mln ton, w porównaniu do grudnia 2015 r. nastąpił spadek zapasów o około 53,7%.

Zestawienie produkcji oraz sprzedaży węgla energetycznego w Polsce w latach 2005 – 2016 – [tys. Mg]

Produkcja.png

Źródło: ARP SA

Cena węgla energetycznego

Do roku 2012 cena sprzedaży węgla energetycznego w polskich kopalniach podążała zgodnie z trendami cenowymi na rynkach światowych. W latach 2005 – 2012 cena węgla energetycznego z wyjątkiem sytuacji w 2010 roku była w trendzie wzrostowym. Dynamika wzrostu ceny w tym okresie wyniosła około 81%. Przecena jaka nastąpiła na rynkach światowych w 2011 oraz 2012 roku spowodowała załamanie się krajowego rynku węgla energetycznego i gwałtowny spadek ceny. W okresie 2012 - 2016 średnia cena węgla energetycznego na rynku krajowym spadła o 26%. Innym istotnym czynnikiem, który miał wpływ na spadek ceny węgla energetycznego na rynku krajowym od początku 2013 r., był spadek popytu na węgiel, który rozpoczął się w 2012 roku przy jednoczesnym braku ograniczenia krajowej produkcji, co spowodowało nadpodaż miałów energetycznych.
W październiku 2014 r. Agencja Rozwoju Przemysłu w Katowicach utworzyła Polski Indeks Rynku Węgla Energetycznego 1 (Polish Steam Coal Market Index). Indeks ten jest grupą wskaźników ceny wzorcowej węgla energetycznego produkowanego przez krajowych producentów i sprzedawanego na krajowym rynku energetycznym (Indeks PSCMI 1). Indeks PSCMI 1 odzwierciedla poziom cen loco kopalnia miałów energetycznych klasy 20-23 MJ, w sprzedaży do energetyki zawodowej i przemysłowej. Indeks obliczany jest jako średnia ważona z miesięcznych dostaw, spełniających kryterium jakościowe indeksu, zawartość siarki całkowitej poniżej 1%. Cena produktu miesięcznego jest ustalana jako średnia ważona z transakcji zrealizowanych na polskim rynku węgla energetycznego, zafakturowanych w danym miesiącu kalendarzowym. Źródłem danych do obliczania wskaźników są dane krajowych producentów węgla kamiennego pozyskiwane przez katowicki oddział ARP S.A. w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej „Górnictwo węgla kamiennego i brunatnego”, którego organem prowadzącym jest minister właściwy ds. gospodarki. Wg indeksu PSCMI średnia cena węgla w latach 2012-2016 spadła o 30%.

Średnia roczna cena węgla energetycznego w Polsce oraz Indeksu PSCMI w latach 2012 – 2016[PLN/Mg]

PSCMI.png

Źródło: ARP SA

Import oraz eksport węgla energetycznego

Import węgla do krajów Unii Europejskiej jest głównym źródłem pozyskiwania przez nie tego paliwa. Do roku 2008 Polska była jednym z największych eksporterów węgla do odbiorców w Europie. Jednak od 2008 roku w efekcie zachodzących zmian na rynku węgla zaczęła być jego importerem netto. Głównym powodem takiej zmiany była restrukturyzacja górnictwa węglowego w Polsce, która doprowadziła do znacznego zmniejszenia ilości produkowanego węgla przy jednoczesnym stabilnym popycie wewnętrznym. W latach 2009 – 2010 oraz w 2012 – 2013 na rynku krajowym wystąpił niedobór węgla w sortymentach średnim oraz grubym, co wymusiło konieczność jego importu. Dodatkowym czynnikiem, który sprzyja importowi węgla w tych sortymentach jest wysoka premia cenowa na ich sprzedaży w kraju. Nagły wzrost eksportu węgla w latach 2012 – 2014 był spowodowany realizowaniem przez kopalnie śląskie sprzedaży miałów energetycznych po cenach niższych niż obowiązywały na rynku. Takie działanie miało na celu zredukowanie poziomu zapasów węgla na zwałach. Głównym kierunkiem importu węgla do Polski jest Rosja. Odpowiada ona za blisko 80% całego importu węgla. Węgiel importowany jest głównie drogą kolejową, przez terminale graniczne w Braniewie, Terespolu, Małaszewiczach. Największym odbiorcą polskiego węgla są Niemcy, gdzie kierowane jest blisko 40% węgla przeznaczonego na eksport.

Zestawienie importu oraz eksportu węgla kamiennego w latach 2012 - 2016

Import.png

Źródło: ARP SA